Vaak ontstaan er na afloop van de menstruatie vragen over welke gebeden alsnog verricht moeten worden. Moet een vrouw alle gemiste gebeden inhalen? En wat als de menstruatie begint nadat de gebedstijd al is aangebroken of juist eindigt terwijl een gebedstijd nog loopt? Deze vragen komen regelmatig terug, terwijl de antwoorden niet altijd even bekend zijn. In dit artikel bespreken we de islamitische regelgeving rondom het inhalen van gebeden na de menstruatie en lichten we de verschillende situaties stap voor stap toe.
Gemiste gebeden tijdens de menstruatie hoeven niet te worden ingehaald
Een belangrijk uitgangspunt binnen de islam is dat een menstruerende vrouw is vrijgesteld van het verrichten van het gebed. Tijdens haar menstruatie is zij dus niet verplicht om de vijf dagelijkse gebeden te verrichten. Na afloop van haar menstruatie hoeft zij deze gemiste gebeden ook niet alsnog in te halen. Voor de gemiste vastendagen van de ramadan geldt echter een andere regel. Die dienen wel te worden ingehaald. Dit onderscheid is duidelijk overgeleverd door ‘Aa’ishah1. Zij vertelde dat de Profeet ﷺ de vrouwen opdroeg om de gemiste vastendagen in te halen, maar niet de gemiste gebeden.
Hieruit blijkt dat de islam op dit punt verlichting biedt. Een vrouw die meerdere dagen of zelfs een week menstrueert, zou anders tientallen gebeden moeten inhalen. Allah heeft haar daarvan vrijgesteld. Dat betekent echter niet dat er na de menstruatie nooit een gebed hoeft te worden ingehaald. Er zijn namelijk enkele bijzondere situaties waarin dit wél het geval is.
Wanneer de menstruatie begint nadat de gebedstijd al is ingegaan
De eerste situatie doet zich voor wanneer de tijd van een verplicht gebed al is aangebroken, maar de vrouw nog niet heeft gebeden voordat haar menstruatie begint. Onder de geleerden bestaat hierover een meningsverschil. De veiligste mening is dat zij dit gebed na haar menstruatie alsnog verricht.
Stel bijvoorbeeld dat de tijd van salaat al-dhuhr om 12.30 uur begint. Op dat moment is de vrouw volledig rein en is het gebed voor haar verplicht geworden. Zij is van plan het iets later te bidden. Vervolgens begint haar menstruatie om 13.00 uur, voordat zij het gebed heeft kunnen verrichten. In deze situatie is het volgens de veiligste mening verstandig dat zij na haar menstruatie eerst dit gemiste dhuhr-gebed inhaalt. De reden hiervoor is dat de verplichting van het gebed al op haar rustte voordat de menstruatie begon.
Anders ligt het wanneer de menstruatie begint vóórdat de gebedstijd is aangebroken. Wanneer een vrouw bijvoorbeeld enkele minuten vóór de adhaan van dhuhr begint te menstrueren, dan was het dhuhr-gebed voor haar nog helemaal niet verplicht geworden. In dat geval hoeft zij dit gebed na haar menstruatie niet in te halen. Het verschil zit dus in het moment waarop de verplichting van het gebed ingaat.
Wanneer de menstruatie eindigt terwijl de tijd van een gebed nog loopt
Een tweede situatie doet zich voor aan het einde van de menstruatie. Wanneer een vrouw rein wordt terwijl de tijd van een bepaald gebed nog niet is verstreken, dan dient zij dat gebed te verrichten. Stel dat de tijd van dhuhr loopt van 12.30 uur tot 14.30 uur en de vrouw wordt om 14.00 uur rein. Nadat zij de ghusl heeft verricht, bidt zij het dhuhr-gebed, omdat de tijd daarvan nog niet is verstreken. Dit is voor de meeste vrouwen een bekende regel. Toch zijn er daarnaast nog twee situaties die minder bekend zijn.
Rein worden tijdens de tijd van ‘asr
Wanneer een vrouw pas rein wordt nadat de tijd van ‘asr is begonnen, maar vóór maghrib, dan verricht zij volgens de meerderheid van de geleerden niet alleen salaat al-‘asr, maar ook salaat al-dhuhr. Dat betekent bijvoorbeeld:
- Dhuhr eindigt om 14.30 uur.
- ‘Asr begint om 14.30 uur.
- Maghrib is om 17.00 uur.
- De vrouw wordt om 16.00 uur rein.
Na haar ghusl verricht zij eerst dhuhr en daarna ‘asr. Voor veel mensen lijkt dit misschien vreemd, omdat de tijd van dhuhr immers al voorbij is. Toch baseren de meeste geleerden zich hierbij op de praktijk van meerdere Sahaabah, onder wie:
- ʿAbdurrahman bin ʿAwf2
- ʿAbdullah bin ʿAbbaas3
Zij gaven deze fatwa en werden hierin gevolgd door de meerderheid van de geleerden.
Waarom ook dhuhr bidden?
De reden hiervoor ligt in een belangrijk fiqh-principe. Dhuhr en ‘asr hebben namelijk een potentieel gedeelde gebedstijd (waqt mushtarak). Normaal gesproken wordt ieder gebed uiteraard in zijn eigen tijd verricht. Toch kent de islam situaties waarin dhuhr en ‘asr samengevoegd mogen worden, zoals tijdens een reis, bij ziekte of bij andere geldige excuses. Omdat deze twee gebeden in bepaalde omstandigheden één gezamenlijke tijd kunnen vormen, oordeelt de meerderheid van de geleerden dat iemand die tijdens de tijd van ‘asr weer rein wordt beide gebeden verricht.
Hetzelfde principe geldt voor maghrib en ‘ishaa
Wordt een vrouw pas rein nadat de tijd van ‘ishaa is begonnen, maar vóór fajr, dan verricht zij volgens dezelfde redenering zowel maghrib als ‘ishaa. Ook deze twee gebeden hebben namelijk een potentieel gedeelde gebedstijd in situaties waarin samenvoegen is toegestaan. Daarom bidt zij eerst maghrib en vervolgens ‘ishaa. Dit is eveneens de mening van de meerderheid van de geleerden.
Geldt dit alleen tijdens een reis of ziekte?
Sommigen mensen denken dat deze regel alleen geldt wanneer iemand daadwerkelijk op reis is of ziek is, omdat het samenvoegen van gebeden dan is toegestaan. Dat is echter niet de bedoeling van deze regelgeving. Het argument van de geleerden is niet dat de vrouw op dat moment daadwerkelijk de gebeden samenvoegt vanwege een reis of ziekte, maar dat deze gebeden van nature de mogelijkheid hebben om samengevoegd te worden. Juist vanwege die potentiële gezamenlijke gebedstijd wordt de vrouw geacht beide gebeden te verrichten wanneer zij tijdens de tijd van het tweede gebed weer rein wordt. Daarom geldt deze regel ook wanneer zij gewoon thuis is en geen andere geldige reden heeft om gebeden samen te voegen.
Conclusie
De islam maakt onderscheid tussen de gebeden die een vrouw tijdens haar menstruatie mist en enkele specifieke situaties aan het begin en aan het einde van haar menstruatie. De gemiste gebeden tijdens de menstruatie hoeven niet te worden ingehaald. De gemiste vastendagen van de ramadan daarentegen wel.
Begint de menstruatie nadat een gebed al verplicht was geworden, dan is het volgens de veiligste mening verstandig dat gebed na de menstruatie alsnog te verrichten. Wordt een vrouw weer rein terwijl de tijd van een gebed nog loopt, dan verricht zij dat gebed. Wordt zij rein tijdens de tijd van ‘asr, dan bidt zij volgens de meerderheid van de geleerden zowel dhuhr als ‘asr. Wordt zij rein tijdens de tijd van ‘ishaa, dan verricht zij zowel maghrib als ‘ishaa.
Deze regels laten zien dat de islam duidelijke richtlijnen geeft voor iedere situatie. Tegelijkertijd tonen deze regels ook de barmhartigheid van Allah, die de menstruerende vrouw vrijstelt van het inhalen van alle gebeden die zij gedurende haar menstruatie heeft gemist. En Allah weet het beste.