Overal ter wereld vieren mensen van alles. Huwelijken, geboortes, diploma’s, promoties, jubilea en persoonlijke mijlpalen. Alles wat vreugde geeft, krijgt een moment van aandacht. Maar wanneer ‘Eid aanbreekt, is het belangrijk dat wij als moslims stilstaan bij een diepere vraag: wat vieren wij eigenlijk?
Vieren we simpelweg dat de maand Ramadan voorbij is? Dat we weer mogen eten en drinken overdag? Of is ‘Eid veel groter dan dat?
De Qur’aan geeft daar helder antwoord op. Allah zegt:
“…opdat jullie Allah verheerlijken voor wat Hij jullie aan leiding heeft gegeven…”[1]
‘Eid is dus in de kern geen feest van ontspanning na inspanning. Het is een viering van iets veel groters: dankbaarheid voor de leiding van Allah.
De grootste gunst die een mens kan ontvangen
Als Allah jou de islaam niet had gegeven, waar was je dan vandaag geweest? Als Allah jou niet had geleid naar het gebed, naar de Qur’aan, naar Ramadan, naar berouw, naar gehoorzaamheid, hoe zou jouw leven er dan uitzien?
Dat zijn geen theoretische vragen. Ieder mens kent momenten van zwakte. Momenten waarop zonde aantrekkelijk leek. Momenten waarop het pad van afdwaling dichtbij was. Momenten waarop de shaytaan trok naar iets wat Allah verboden heeft. Velen hebben iets geproefd van de schijnbare zoetheid van zonde, maar weten ook hoe kort die duurt en hoe leeg je uiteindelijk achtergelaten wordt.
Stel je voor dat je daar was gebleven. Dat je niet was teruggekeerd. Dat Allah jou niet had teruggebracht. Dan wordt direct duidelijk waar ‘Eid werkelijk over gaat: niet over onszelf, maar over Allah’s gunst dat Hij ons geleid heeft.
Dat jij vandaag bidt, vast, Qur’aan leest, berouw toont en verlangt naar nabijheid tot Allah, is geen vanzelfsprekendheid. Het is een gunst. Een gunst die Allah geeft aan wie Hij wil.
Niet wij hebben iets gepresteerd, Allah heeft ons begunstigd
Een groot gevaar na Ramadan is dat een mens onbewust naar zichzelf gaat kijken met trots: ik heb gevast, ik heb gebeden, ik heb veel Qur’aan gelezen. Maar de gelovige weet: als Allah hem niet had geholpen, had hij niets van dat alles kunnen doen.
Allah noemt in de Qur’aan de bedoeïenen die dachten dat zij de Profeet ﷺ en de religie een gunst bewezen door de islam te accepteren. Allah corrigeerde hen met krachtige woorden:
“Zij menen jou een gunst te bewijzen doordat zij moslim zijn geworden. Zeg: beschouw jullie islam niet als een gunst aan mij. Nee, Allah heeft júllie een gunst bewezen doordat Hij jullie tot het geloof geleid heeft, als jullie waarachtig zijn.” [1]
Dat is precies de houding die past bij ‘Eid. Niet: wij hebben Ramadan gehaald. Maar: Allah heeft ons door Ramadan heen geholpen. Niet: wij hebben gepresteerd. Maar: Allah heeft ons begunstigd met leiding, tawfieq en standvastigheid.
Dankbaarheid beschermt de gunst van leiding
De geleerden wijzen erop dat dankbaarheid een middel is om gunsten te behouden. Wie Allah dankt voor Zijn gunsten, toont daarmee afhankelijkheid, nederigheid en erkenning. Wie daarentegen denkt dat hij het zelf heeft gedaan, loopt gevaar de gunst kwijt te raken.
Daarom is ‘Eid ook een dag van takbier en hamd:
Allaahu Akbar, Allaahu Akbar, Allaahu Akbar, laa ilaaha ilallaah
Allaahu Akbar, Allaahu Akbar, wa lillaahil-hamd
Wij prijzen Allah omdat Hij het verdient, maar ook omdat wij beseffen dat Zijn leiding het meest kostbare bezit is dat wij hebben. Meer waard dan geld, gezondheid, comfort of status. Een mens kan weinig van de wereld bezitten en toch rijk zijn door imaan. En een mens kan alles van de wereld bezitten en toch berooid zijn als hij Allah niet heeft.
Wie werkelijk begrijpt wat leiding is, begrijpt ook waarom de mensen van het Paradijs Allah zullen prijzen wanneer zij het binnengaan. Zij weten op die dag wat ook wij vandaag moeten beseffen: zonder Allah’s leiding waren wij hier nooit gekomen.
De echte test begint na Ramadan
Als ‘Eid een viering is van Allah’s leiding, dan is de vraag automatisch: hoe bedanken wij Allah voor die leiding?
Niet alleen met blijdschap, kleding, eten en samenzijn – hoe mooi en toegestaan dat ook is – maar vooral door te laten zien dat Ramadan effect heeft gehad. De beste manier om Allah te danken voor een daad van aanbidding, is door een spoor ervan vast te houden.
Wie in Ramadan Qur’aan las, moet iets daarvan meenemen naar de maanden erna. Wie meer bad, moet iets daarvan blijven doen. Wie zijn tong bewaakte, zijn ogen neersloeg of zijn hart verzachtte, moet moeite doen om dat niet direct weer los te laten.
Want hoe pijnlijk is het als iemand Allah alleen lijkt te kennen in Ramadan? Alsof gehoorzaamheid een seizoensgebonden relatie is. Alsof nabijheid tot Allah alleen voor één maand bedoeld was.
De salaf zeiden daarom terecht dat het een slechte toestand is wanneer mensen Allah alleen in Ramadan kennen. De gelovige neemt iets mee. Al is het klein. Een bladzijde Qur’aan per dag. Twee rak‘aat in de nacht. Vaker istighfaar. Meer sadaqah. Minder zonde. Meer bewustzijn van Allah.
Klein, maar blijvend en consistent, is beter dan veel dat direct verdwijnt.
Conclusie
‘Eid is geen viering van het einde van honger en dorst. Het is geen opluchting dat de verplichting voorbij is. ‘Eid is de viering van een veel grotere werkelijkheid: Allah heeft ons geleid.
Hij heeft ons laten vasten. Hij heeft ons laten bidden. Hij heeft ons naar de Qur’aan gebracht. Hij heeft ons misschien teruggehaald uit zonden, achteloosheid of afstand. En juist daarom zeggen wij op ‘Eid: Allaahu Akbar. Niet alleen met de tong, maar met het hart dat erkent: Allah is groter dan ik, groter dan mijn prestaties, groter dan mijn trots, groter dan alles wat deze wereld biedt.
Laat ‘Eid daarom niet alleen een dag van vreugde zijn, maar ook een dag van besef. En laat de mooiste dankbaarheid zijn dat wij na Ramadan iets meenemen waarmee we Allah blijven dienen.
Want wie Allah’s leiding werkelijk viert, laat zien dat hij die leiding niet alleen wil ontvangen, maar ook wil vasthouden.
[1] Soerah al-Baqarah, ayah 185
[1] Soerah al-Hudjuraat, ayah 17
