Wat moet ik doen als ik te laat kom bij het gebed in de moskee?

Het overkomt vrijwel iedere moslim wel eens: je komt de moskee binnen terwijl het gezamenlijke gebed al begonnen is. Misschien was je onderweg, liep je vertraging op of hoorde je de iqaamah net iets te laat. Op zo’n moment rijzen allerlei praktische vragen. Moet je je haasten om de imam nog in te halen? Sluit je direct aan, ongeacht in welke houding de imam zich bevindt? Wanneer telt een raka’aa mee? En hoe haal je de gemiste raka’aat na afloop van het gebed in? De islam heeft ook voor deze situatie duidelijke richtlijnen gegeven. De Profeet ﷺ heeft niet alleen uitgelegd hoe iemand zich hoort te gedragen wanneer hij te laat komt, maar ook hoe hij de gemiste delen van het gebed op de juiste manier inhaalt. 

Loop rustig naar de moskee en maak geen haast
Wanneer iemand merkt dat het gezamenlijke gebed al begonnen is, is de eerste reactie vaak om zo snel mogelijk naar de moskee te rennen om nog zoveel mogelijk van het gebed mee te maken. Toch leert de Sunnah juist het tegenovergestelde. In een authentieke overlevering van Aboe Hurayrah zei de Profeet ﷺ: 

“Wanneer jullie de iqaamah horen, begeef je dan naar de moskee. Loop dan naar de moskee terwijl jullie rust en kalmte bewaren. Haast je niet. Wat je van het gebed aantreft bid je mee en wat je hebt gemist voltooi je daarna.”  

Deze hadith bevat meerdere belangrijke lessen. Allereerst laat zij zien dat de moslim zich naar de moskee behoort te begeven zodra het tijd is voor het gebed. Het gezamenlijke gebed bezit immers een grote beloning en vele zegeningen die niet aanwezig zijn wanneer iemand alleen bidt. Tegelijkertijd verbiedt de Profeet ﷺ om zich gehaast naar het gebed te begeven. 

Waarom mag je niet rennen?
Op het eerste gezicht lijkt het misschien logisch om te sprinten, zodat je nog zoveel mogelijk van het gebed kunt meemaken. Toch heeft de Profeet ﷺ dit uitdrukkelijk afgeraden. Daar zijn verschillende redenen voor. In de eerste plaats kan iemand die hijgend en buiten adem de moskee binnenstormt de rust van de andere aanbidders verstoren. Mensen om hem heen worden afgeleid door zijn haast, zijn ademhaling of zijn onrust. 

Daarnaast is haast ook nadelig voor degene die zelf gaat bidden. Het doel van het gebed is immers dat iemand met khushoe’ (innerlijke rust en nederigheid) voor Allah staat. Wie net een sprint heeft getrokken zal vaak nog bezig zijn met op adem komen, terwijl zijn hart en lichaam nog vol onrust zijn. 

De Profeet ﷺ zei daarom nadrukkelijk dat men zich met sakienah en waqaar naar het gebed moet begeven: met innerlijke rust, waardigheid en kalmte. Sommige geleerden legden uit dat sakienah verwijst naar innerlijke rust, terwijl waqaar betrekking heeft op een rustige en waardige houding naar buiten toe. Beide horen aanwezig te zijn wanneer een moslim zich voorbereidt op het gebed.  

Sluit direct aan bij de imam
Wanneer je de moskee binnenkomt terwijl de imam al bezig is met het gebed, sluit je onmiddellijk aan in de houding waarin de imam zich op dat moment bevindt. Is de imam in de rukoe’, dan ga je eveneens naar de rukoe’. Is hij in de sudjoed, dan sluit je aan in de sudjoed. Is hij bezig met de tashaahud, dan neem je ook daaraan deel. Het is niet de bedoeling om te wachten tot de imam weer staat of een nieuwe raka’aa begint. Je volgt de imam onmiddellijk in de positie waarin hij zich bevindt.  

Vergeet de openingstakbier niet
Hierbij is echter één belangrijk punt dat veel mensen over het hoofd zien. Voordat je de houding van de imam overneemt, moet je eerst het gebed openen met de takbier al-iḥraam. Dat betekent dat je eerst rechtop staat en zegt: 

“Allahu Akbar.” 

Pas daarna beweeg je mee naar de houding waarin de imam zich bevindt. Kom je bijvoorbeeld binnen terwijl de imam al in de rukoe’ staat, dan ga je dus niet direct voorover buigen. Je staat eerst rechtop, spreekt de openingstakbier uit en vervolgens ga je naar de rukoe’. Het is aanbevolen om tijdens deze beweging nogmaals “Allahu Akbar” te zeggen, maar dat is niet verplicht. De openingstakbier is dat wel.   

Wanneer telt een raka’aa mee?
Een veelgestelde vraag is wanneer iemand een raka’aa daadwerkelijk heeft ingehaald. De Profeet ﷺ heeft duidelijk gemaakt dat degene die de rukoe’ samen met de imam bereikt, die raka’aa heeft gehaald. Dat betekent dat je een raka’aa hebt bereikt wanneer je: 

  • het gebed hebt geopend met de openingstakbier;  
  • vervolgens in de rukoe’ bent gekomen;  
  • voordat de imam zich weer opricht met de woorden “Sami’ Allahu liman hamidah.”  

In dat geval telt die volledige raka’aa voor jou mee, ook wanneer je de recitatie van soerah al-Faatihah hebt gemist.  

Wanneer heb je een raka’aa gemist?
Kom je pas binnen nadat de imam uit de rukoe’ is gekomen, dan heb je die raka’aa gemist. Dat geldt dus wanneer je aansluit terwijl de imam: 

  • al rechtop staat na de rukoe’;  
  • zich in de sudjoed bevindt;  
  • of al in de tashaahud zit.  

De rukoe’ vormt immers het beslissende moment voor het meetellen van een raka’aa.  

Praktische voorbeelden
Je komt binnen tijdens de laatste sudjoed. Wanneer je pas binnenkomt tijdens de laatste sudjoed van het gebed, dan heb je feitelijk alle vier de raka’aat gemist, omdat ook de rukoe’ van de laatste raka’aa al voorbij is. Je sluit desondanks nog aan bij de imam zodat je het gezamenlijke gebed bereikt, en verricht daarna zelfstandig vier volledige raka’aat.  

Hoe haal je de gemiste raka’aat in?
De gemiste raka’aat haal je alleen in. Over de manier waarop de gemiste raka’aat worden ingehaald bestaat een meningsverschil onder de geleerden. De vraag is namelijk: vormen de raka’aat die je met de imam hebt gebeden jouw eerste raka’aat of juist jouw laatste? 

Stel dat je tijdens de eerste tashaahud binnenkomt bij salaat al-‘Ishaa. Je hebt dan de derde en vierde raka’ah met de imam gebeden. Zijn dat voor jou ook de derde en vierde raka’aa, zodat je daarna de eerste en tweede raka’aa nog verricht? Of zijn dit juist jouw eerste en tweede raka’aa, waardoor je daarna jouw derde en vierde raka’aa voltooit? 

Dit verschil heeft praktische gevolgen. Wanneer je de gemiste raka’aat als jouw eerste en tweede beschouwt, reciteer je daarin na soerah al-Faatihah nog een extra soerah en reciteer je hoorbaar, voor zover je daarmee niemand stoort. Beschouw je ze juist als jouw derde en vierde raka’aa, dan reciteer je uitsluitend soerah al-Faatihah en doe je dat zacht, zoals gebruikelijk is in de laatste twee raka’aat van dit gebed.   

Een geldig meningsverschil
De geleerden verschillen hierover van mening en beide opvattingen zijn terug te vinden binnen de islamitische rechtsgeleerdheid. Sommige geleerden beschouwen dit zelfs als een khilaaf tanaawu’: een legitiem verschil waarbij beide manieren toegestaan zijn. Dat betekent dat een moslim de methode kan volgen die hij van betrouwbare geleerden of binnen zijn wetschool heeft geleerd. 

Conclusie
Wie te laat komt voor het gezamenlijke gebed, hoeft niet in paniek te raken of zich te haasten. De Sunnah leert juist om met rust en kalmte naar de moskee te lopen. Een moslim sluit zich direct aan bij de imam ongeacht in welke houding deze zich bevindt, maar opent het gebed altijd eerst staand met de openingstakbier. 

Wie de rukoe’ bereikt voordat de imam zich opricht, heeft die raka’aa gehaald. Alles wat daarna gemist is, wordt na afloop van het gezamenlijke gebed individueel voltooid. 

Hoewel de geleerden verschillen over de exacte manier waarop de gemiste raka’aat worden ingehaald, zijn beide bekende opvattingen geldig. Het belangrijkste is daarom dat een moslim de Sunnah volgt, de rust bewaart en zijn gebed voltooit overeenkomstig de kennis die hij van betrouwbare geleerden heeft ontvangen. En Allah weet het beste.  

To top

Middels cookies kunnen wij onze diensten verbeteren. Accepteer ons cookie-beleid en help ons vooruit! Meer informatie