Het roddelen (al-ghiebah) behoort tot de grote zonden in de islam. Toch is het een zonde waar veel mensen lichtzinnig mee omgaan. We praten over anderen, delen verhalen door, bespreken fouten van mensen en rechtvaardigen dat vervolgens met allerlei excuses. Maar wie de Qur’aan en de Sunnah bestudeert, ontdekt al snel dat Allah en Zijn Boodschapper ﷺ het roddelen buitengewoon ernstig hebben genomen. De vraag die daarom voorligt is: wat moet je doen als je hebt geroddeld over iemand? Voordat we die vraag beantwoorden, moeten we eerst begrijpen wat roddelen precies is, waarom het zo ernstig is en welke gevaren eraan verbonden zijn.
Een zonde die Allah verafschuwt
Allah spreekt in de Qur’aan op een zeer krachtige manier over het roddelen. Allah vergelijkt het met iets waar ieder gezond mens van walgt:
وَلَا يَغْتَب بَّعْضُكُم بَعْضًا ۚ أَيُحِبُّ أَحَدُكُمْ أَن يَأْكُلَ لَحْمَ أَخِيهِ مَيْتًا فَكَرِهْتُمُوهُ
“En niemand van jullie mag roddelen over de ander. Zou iemand van jullie ervan houden om het vlees te eten van zijn dode broeder? Dat zouden jullie toch verafschuwen?”[1]
Denk eens na over deze vergelijking. Een mens die weerloos op de grond ligt, overleden, niet in staat zichzelf te verdedigen, terwijl iemand zijn vlees opeet. Allah gebruikt bewust zo’n afschrikwekkend beeld om duidelijk te maken hoe vernederend en onterend roddelen werkelijk is. Degene over wie wordt gesproken is afwezig. Hij kan zichzelf niet verdedigen, geen uitleg geven en geen misverstanden rechtzetten. Zijn eer wordt geschonden terwijl hij daar niet eens bij aanwezig is.
De Profeet ﷺ benadrukte eveneens de heiligheid van de moslim toen hij zei:
“Alles van de moslim is heilig voor een andere moslim: zijn bloed, zijn eigendommen en zijn eer.”
De eer van een moslim is heilig en mag dus niet worden geschonden. Het is een recht dat beschermd wordt door Allah.
De ernstige waarschuwingen uit de Sunnah
De ernst van het roddelen blijkt ook uit de beschrijvingen van de Profeet ﷺ tijdens zijn hemelreis. Hij zei in de hadieth, overgeleverd in onder andere Aboe Daawoed, dat hij mensen zag met nagels van koper waarmee zij hun gezichten en borsten openkrabden. Toen hij vroeg wie zij waren, antwoordde Djibriel[2]:
“Dat zijn de mensen van jouw ummah die het vlees van hun broeders aten en hun eer schonden.”
Ook de vrome voorgangers spraken zeer streng over deze zonde. ‘Abdullaah ibn ‘Amr ibn al-‘Aas [3] zei dat het voor iemand beter zou zijn om zich vol te eten aan het vlees van een kadaver dan het vlees van zijn broeder te eten door middel van roddelen. Qataadah[4] noemde roddelen zelfs als één van de oorzaken van een derde van de bestraffing in het graf.
Deze uitspraken laten zien dat roddelen geen kleine misstap is. Het behoort tot de zonden die een enorme spirituele schade kunnen veroorzaken.
Wat is de definitie van roddelen?
Veel mensen hebben een verkeerd beeld van wat roddelen eigenlijk is. Men zegt bijvoorbeeld:
- “Ik zou het ook in zijn gezicht hebben gezegd.”
- “Maar het is gewoon de waarheid.”
- “Iedereen weet toch dat hij zo is.”
Geen van deze excuses verandert iets aan de islamitische definitie van roddelen.
De Profeet ﷺ vroeg zijn metgezellen:
“Weten jullie wat roddelen is?”
Toen zij antwoordden dat Allah en Zijn Boodschapper ﷺ het beter weten, zei hij:
“Dat jij jouw broeder noemt met iets waar hij een afkeer van heeft.”[5]
Wanneer jij iets over een persoon zegt wat hij niet prettig zou vinden om te horen, dan is dat roddelen. Het maakt niet uit of het waar is. Het maakt niet uit of je het ook in zijn gezicht zou zeggen. Als hij het niet prettig zou vinden dat jij het over hem vertelt, dan valt dat onder al-ghiebah.
Maar het is toch waar?
Dit is misschien wel het meest voorkomende excuus.
Toen de Profeet ﷺ de definitie van roddelen gaf, vroeg één van de metgezellen:
“En wat als datgene wat ik over hem zeg daadwerkelijk waar is?”
De Profeet ﷺ antwoordde:
“Als wat jij zegt waar is, dan heb je over hem geroddeld. En als het niet waar is, dan heb je hem gelasterd.”[6]
Dit antwoord is zeer belangrijk. Veel mensen denken namelijk dat roddelen pas ontstaat wanneer men liegt. In werkelijkheid is het precies andersom. Wanneer wat jij zegt waar is, dan spreken we over roddelen. Wanneer het niet waar is, dan spreken we over laster (buhtaan), en dat is nog ernstiger.
Wanneer is iets géén roddelen?
Niet ieder gesprek waarin iemand wordt genoemd is automatisch roddelen. Als je bijvoorbeeld vertelt dat je samen met een vriend naar de moskee bent gegaan, of een gebeurtenis beschrijft waar hij onderdeel van was, terwijl daarin niets voorkomt wat hem zou kwetsen of vernederen, dan valt dat niet onder roddelen. Ook wanneer je een verhaal volledig anoniem vertelt en niemand kan achterhalen over wie het gaat, dan spreek je niet meer over een specifieke persoon. In dat geval is er geen sprake van roddelen in de technische betekenis van het woord.
Dat betekent overigens niet automatisch dat het verstandig of nuttig is om het verhaal te vertellen. De Profeet ﷺ zei immers:
“Wie gelooft in Allah en de Laatste Dag, laat hem het goede zeggen of zwijgen.”
Dus je moet sowieso afwegen wat je wel of niet vertelt. Maar als je niets zegt wat de persoon in kwestie niet leuk zou vinden, dan is dat geen roddelen. Dan valt het niet onder al-ghiebah.
Waarom roddelen mensen zoveel?
Wanneer iemand voortdurend bezig is met het bespreken van anderen, dan wijst dat vaak op een dieper probleem. De behoefte om te roddelen, of de gewoonte om te roddelen, komt vanwege een ziekte in het hart. Als iemand veel roddelt, als iemand de gewoonte heeft om veel te roddelen, om het continu te hebben over andere mensen, dan is er geen twijfel mogelijk dat deze persoon een ziekte heeft in zijn hart. Die ziekte is ofwel leegte in zijn hart, weinig taqwaa, weinig vrees voor Allah, weinig aanbidding, weinig focus op het Hiernamaals, het volgen van de begeerten, waardoor alles automatisch moet worden besproken met andere mensen.
De islam leert ons te filteren
Eén van de belangrijke lessen van de islam is dat niet alles wat waar is, ook gezegd moet worden. Veel mensen rechtvaardigen hun woorden door te zeggen: “Ik moet mijn hart luchten.” Maar de islam leert ons juist om onze tong te beheersen. Allah zegt:
وَقُولُوا لِلنَّاسِ حُسْنًا
“En spreek tot de mensen op een goede manier.”[7]
En de Profeet ﷺ zei:
“Laat hem het goede zeggen of zwijgen.”
Voordat je iets zegt, moet je jezelf afvragen:
- Is dit nuttig?
- Brengt dit iets goeds?
- Helpt dit iemand?
- Zou de persoon in kwestie dit prettig vinden?
Wanneer het antwoord nee is, dan is zwijgen vaak beter.
Wat moet ik doen als ik heb geroddeld?
Dit brengt ons bij de oorspronkelijke vraag. Wanneer je hebt geroddeld, heb je niet alleen een zonde tegenover Allah begaan. Je hebt ook een menselijk recht geschonden: de eer van een andere moslim. Daarom vereist oprecht berouw hier meer dan alleen spijt.
- Toon berouw aan Allah
De eerste stap is oprechte tawbah.Vraag Allah om vergeving, heb spijt van wat je hebt gedaan en neem jezelf voor om er niet naar terug te keren. - Herstel het recht van de persoon
In principe geldt dat wanneer je iemand onrecht hebt aangedaan, je hem om vergeving moet vragen. Dat geldt ook voor roddelen. - Wanneer een directe confrontatie meer schade veroorzaakt
Soms kan het echter zijn dat het vertellen van de details meer schade aanricht dan goedmaakt. Bijvoorbeeld wanneer daardoor familiebanden worden verbroken of ernstige conflicten ontstaan. Als je bang bent dat jullie relatie nog meer verstoord zal worden als jij dit tegen hem zegt, met name als het gaat om familie of een goede vriend, iemand van dichtbij, en je bent bang dat de relatie verstoord zal worden, dan kun je ofwel je excuses aanbieden in het algemeen. Dat je geen details vertelt over wat er precies is gebeurd en wat je hebt gezegd, maar dat je zegt: ik heb je onrecht aangedaan, et cetera. Vergeef mij daarvoor.
Veel geleerden noemen daarom een alternatief:
- Verricht du’aa voor die persoon.
- Vraag Allah om hem te vergeven en te verhogen.
- Spreek goed over hem bij dezelfde mensen tegenover wie je eerder slecht over hem sprak.
- Herstel zijn eer in dezelfde mate waarin je die hebt aangetast.
De afrekening op de Dag des Oordeels
Misschien wel de grootste reden om het roddelen serieus te nemen, is dat de rekening uiteindelijk niet vergeten wordt. Op de Dag des Oordeels zullen de mensen die jij onrecht hebt aangedaan hun rechten komen opeisen. De valuta van die dag zijn geen euro’s of dirhams, maar goede daden. Mensen die jij hebt beledigd, gelasterd, gekleineerd of over wie jij hebt geroddeld, kunnen aanspraak maken op jouw hasanaat. En wanneer jouw goede daden opraken terwijl er nog steeds rechten openstaan, dan zullen hun zonden op jou worden gelegd totdat rechtvaardigheid is hersteld. Dat is een gedachte die iedere moslim aan het denken zou moeten zetten.
Conclusie
Roddelen is geen onschuldige gewoonte. Het is een grote zonde die de eer van moslims aantast, harten vergiftigt en relaties beschadigt. De islam leert ons niet alleen om onze tong te bewaken, maar ook om kritisch te zijn op de motieven achter onze woorden. Wanneer je hebt geroddeld, haast je dan naar berouw. Vraag Allah om vergeving, probeer het recht van de ander te herstellen en wees voortaan voorzichtiger met wat je uitspreekt. Want uiteindelijk geldt de profetische richtlijn die een complete levenshouding samenvat:
“Wie gelooft in Allah en de Laatste Dag, laat hem het goede zeggen of zwijgen.”
En Allah weet het beste.
[1] Soerah al-Hudjuraat, ayah 12
[2] عليه السلام
[3] رضي الله عنه
[4] رحمه الله
[5] Sahieh Muslim
[6] Sahieh Muslim
[7] Soerah al-Baqarah, ayah 83