De islam leert ons dat een buur meer is dan iemand die toevallig naast je woont. Een buur heeft rechten op jou, ongeacht zijn afkomst, religie of familieband. Allah heeft het goed behandelen van de buren niet overgelaten aan persoonlijke voorkeur. Het behoort tot de aanbidding van Allah en is een onderdeel van goed karakter. De manier waarop jij met je buren omgaat, zegt veel over jouw geloof en jouw omgang met Allah.
De buur heeft een bijzondere positie in de islam
Allah noemt de buren expliciet wanneer Hij de mensen opsomt tegenover wie wij goedheid (ihsaan) moeten tonen:
وَالْجَارِ ذِي الْقُرْبَىٰ وَالْجَارِ الْجُنُبِ
“En (wees goed voor) de nabije buur en de verre buur.”[1]
De geleerden hebben deze ayah op verschillende manieren uitgelegd. Volgens de meest bekende uitleg verwijst de “nabije buur” naar de buur die tevens familie is, terwijl de “verre buur” degene is die geen familieband met je heeft. Anderen legden uit dat de ayah zowel de moslimbuur als de niet-moslimbuur omvat.
Welke uitleg ook wordt gevolgd, de conclusie blijft hetzelfde: iedere buur heeft recht op goed gedrag. Zijn recht neemt toe wanneer hij daarnaast familie is of moslim is, maar het basisrecht van goed nabuurschap geldt voor iedereen.
Djibriel bleef de rechten van de buren benadrukken
De positie van de buren wordt misschien wel het duidelijkst zichtbaar in een bekende overlevering van de Profeet ﷺ:
“Djibriel bleef net zo lang benadrukken de buren goed te behandelen, totdat ik dacht dat hij hen tot erfgenamen zou maken.”
Deze hadieth laat zien hoe vaak Djibriel[2] terugkwam op het onderwerp. De Profeet ﷺ kreeg zó vaak de opdracht om goed voor zijn buren te zijn, dat hij zelfs dacht dat Allah hen uiteindelijk een aandeel in de erfenis zou geven. Deze overlevering laat zien hoe groot het recht van de buren is.
Goed omgaan met je buren hoort bij het geloof
De Profeet ﷺ koppelde de omgang met buren rechtstreeks aan het geloof in Allah en de Laatste Dag.
Hij zei:
مَنْ كَانَ يُؤْمِنُ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الْآخِرِ فَلْيُكْرِمْ جَارَهُ
“Wie gelooft in Allah en de Laatste Dag, laat hem zijn buur eren.”
En in een andere overlevering:
مَنْ كَانَ يُؤْمِنُ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الْآخِرِ فَلَا يُؤْذِ جَارَهُ
“Wie gelooft in Allah en de Laatste Dag, laat hem zijn buur niet schaden.”
De rechten van de buren kunnen daarom samengevat worden in twee grote principes:
- hen geen schade toebrengen;
- hen met goedheid behandelen.
Breng je buren geen schade toe
Het eerste recht van de buur is dat jij ervoor zorgt dat hij geen last van jou heeft. Dat geldt voor alles wat onder jouw invloed valt.
Voorkom overlast
Een moslim probeert geen bron van overlast te zijn. Dat betekent onder andere dat hij rekening houdt met geluid. Hij gaat niet laat in de avond boren, luid muziek afspelen of werkzaamheden verrichten die de rust van de buren verstoren. Ook zorgt hij ervoor dat zijn kinderen niet onnodig voor geluidsoverlast zorgen wanneer anderen willen rusten.
Houd rekening met de ruimte van anderen
Ook praktische zaken vallen hieronder. Zet geen spullen neer waardoor buren hun woning moeilijk kunnen bereiken. Blokkeer geen doorgangen. Parkeer je auto niet zodanig dat anderen er last van hebben. Zelfs iets ogenschijnlijk kleins, zoals een stinkende afvalcontainer die dagen blijft staan, kan onder het schaden van de buren vallen wanneer zij daar hinder van ondervinden. De islam leert ons voortdurend rekening te houden met de mensen om ons heen.
Schaad je buren ook niet met je woorden
Niet alleen daden kunnen schade veroorzaken, woorden kunnen dat eveneens. Een moslim maakt geen ruzie met zijn buren zonder reden. Hij beledigt hen niet, spreekt niet kwaad over hen en verspreidt hun privézaken niet onder andere mensen. Het komt voor dat mensen precies weten wat er zich bij de buren afspeelt: wie ruzie had, wat er is gezegd of welke problemen zich in een gezin voordoen. De islam moedigt juist het tegenovergestelde aan. De tekortkomingen van anderen worden bedekt en niet rondverteld. Alleen in uitzonderlijke situaties, bijvoorbeeld wanneer sprake is van ernstig gevaar of huiselijk geweld, kan het noodzakelijk zijn om anderen in te schakelen. Maar de alledaagse fouten en privézaken van de buren horen niet het onderwerp van gesprekken te worden.
Hoe ernstig dit is, blijkt uit een bekende hadieth overgeleverd door Aboe Hurayrah in Musnad al-Imaam Ahmad dat een man de Profeet ﷺ vertelde over een vrouw die bekendstond om haar vele vrijwillige gebeden, haar vasten en haar liefdadigheid. Toch schaadde zij haar buren met haar tong.
De Profeet ﷺ antwoordde:
لَا خَيْرَ فِيهَا هِيَ فِي النَّارِ
“Er zit geen goeds in haar. Zij eindigt in het Hellevuur.”
Deze overlevering laat zien dat veel aanbidding niet voldoende is wanneer iemand voortdurend zijn buren schade berokkent.
Toon ihsaan aan je buren
De rechten van de buren beperken zich niet tot het vermijden van schade. De islam vraagt méér van ons: ihsaan. Ihsaan betekent dat je actief goed bent voor anderen. Dat begint al met eenvoudige zaken:
- begroet je buren vriendelijk;
- glimlach wanneer je hen ziet;
- vraag hoe het met hen gaat;
- toon belangstelling voor hun welzijn;
- bied hulp aan wanneer zij die nodig hebben.
Een goede buur zorgt ervoor dat anderen zich prettig voelen in zijn aanwezigheid.
De buren kennen jouw ware karakter
In de hadieth van ‘Abdullaah ibn Mas‘oed vroeg een man aan de Profeet ﷺ:
“Yaa Rasoelallaah, hoe kan ik weten of ik muhsin ben? Hoe kan ik weten of ik ihsaan heb?”
Toen zei de Profeet ﷺ:
“Vraag het aan jouw buren.
Als jouw buren zeggen dat jij muhsin bent, dan ben je muhsin. En als jouw buren zeggen dat jij musie’ bent, dat jij iemand bent van slecht gedrag, dan ben jij dat.”
De getuigenis van de buren weegt zwaar. Jouw buren weten wie je werkelijk bent. Doe je best om jezelf van je beste kant te laten zien.
Goed karakter begint thuis
Allah prijst de Profeet ﷺ met de woorden:
وَإِنَّكَ لَعَلَىٰ خُلُقٍ عَظِيمٍ
En jij bevindt je op een geweldig karakter, o Mohammed ﷺ.[3]
De Profeet ﷺ zei bovendien:
إِنَّ مِنْ خِيَارِكُمْ أَحْسَنَكُمْ أَخْلَاقًا
“De besten onder jullie zijn degenen met het beste karakter.”[4]
Als deze teksten gelden voor alle mensen, dan gelden zij des te meer voor degenen die dagelijks naast ons wonen.
Geef je buren regelmatig een geschenk
Een mooie vorm van ihsaan is het geven van een klein cadeau. Dat hoeft niets groots te zijn. Heb je iets gekookt of gebakken? Zet een klein schaaltje apart en breng het naar de buren.
‘Aa’ishah[5] vroeg de Profeet ﷺ:
“Welke van mijn buren heeft het meeste recht op mijn geschenken?”
De Profeet ﷺ antwoordde:
“Degene wiens deur het dichtst bij de jouwe is.”
Juist de directe buren hebben het grootste recht op jouw aandacht.
Vergeet je buren niet in je du’aa
Een recht dat vaak wordt vergeten, is het verrichten van smeekbeden voor de buren. Veel mensen denken tijdens het maken van hun du’aa aan zichzelf, hun ouders, partner, kinderen of vrienden. Maar hoe vaak denken wij aan de mensen die letterlijk naast ons wonen? Vraag Allah om hen te beschermen, hun zieken te genezen, hun levensonderhoud te verruimen en hen het goede te schenken. Zijn je buren moslim? Vraag Allah om hen standvastig te maken. Zijn zij geen moslim? Vraag Allah om hun hart te openen voor de islam en hen naar de waarheid te leiden, terwijl je tegelijkertijd vraagt om gezondheid, welzijn en voorspoed voor hen.
Conclusie
De islam beperkt goed nabuurschap niet tot beleefdheid alleen. Het is een vorm van aanbidding die voortkomt uit geloof. Een moslim vermijdt alles wat zijn buren kan schaden en probeert juist een bron van gemak, vriendelijkheid en goedheid voor hen te zijn. Wie zijn buren met respect behandelt, hun rechten bewaakt, hen helpt waar mogelijk en hen meeneemt in zijn du’aa, volgt daarin de leiding van de Qur’aan en de Sunnah. Moge Allah ons laten behoren tot degenen die hun buren eren, hen geen schade toebrengen en bekendstaan om hun goede karakter.
En Allah weet het beste.
[1] Soerah an-Nisaa, ayah 36
[2] عليه السلام
[3] Soerah al-Qalam, ayah 4
[4] Bukhaarie en Muslim
[5] رضي الله عنها