De vraag wordt regelmatig gesteld: Hoe weten we zeker dat de Qur’aan nooit is veranderd? Dit is een fundamentele vraag, omdat de Qur’aan de laatste openbaring van Allah is en dient als leidraad voor de mensheid tot aan de Dag des Oordeels. In dit artikel wordt uitgelegd waarom de Qur’aan uniek beschermd is gebleven, zowel op basis van de openbaring als door de manier waarop zij historisch is overgeleverd.
De Qur’aan is door Allah Zelf beschermd
De Qur’aan is het Woord van Allah en werd geopenbaard als leiding voor de mensheid. Allah zegt:
ذَٰلِكَ الْكِتَابُ لَا رَيْبَ فِيهِ ۛ هُدًى لِّلْمُتَّقِينَ
“Dit is het Boek waaraan geen twijfel is, en dient als leidraad voor de godsvrezenden.”[1]
Ook zegt Allah:
شَهْرُ رَمَضَانَ الَّذِي أُنزِلَ فِيهِ الْقُرْآنُ هُدًى لِّلنَّاسِ وَبَيِّنَاتٍ مِّنَ الْهُدَىٰ وَالْفُرْقَانِ
“De maand Ramadan is het waarin de Qur’aan werd neergezonden als Leiding voor de mensen en (de Verzen daarvan) dienen als duidelijke Bewijzen voor de Leiding en het Onderscheid (tussen het goede en het slechte)”[2]
De maand Ramadan is het waarin de Qur’aan is neergezonden als leiding voor de gehele mensheid. En de Qur’aan is het laatste boek en de laatste Openbaring van Allah aan de mensheid. En om die reden heeft Allah de bescherming van de Qur’aan op zich genomen en niks aan toeval overgelaten als het gaat om de bescherming van de Qur’aan. Bij de voorgaande gemeenschappen: de Joden en de Christenen, was het zo dat het bewaken en het beschermen van het heilige boek als taak werd neergelegd bij de schriftgeleerden. En dit was een onderdeel van hun beproeving en hierin hebben zij compleet gefaald. Allah zegt daarover in de Qur’aan:
وَالرَّبَّانِيُّونَ وَالْأَحْبَارُ بِمَا اسْتُحْفِظُوا مِن كِتَابِ اللَّهِ وَكَانُوا عَلَيْهِ شُهَدَاءَ
“En de schriftgeleerden die het boek van Allah toevertrouwd kregen en daarover als getuigen werden aangesteld”[3]
Deze schriftgeleerden hebben door de eeuwen heen deze amaanah verwaarloosd en de heilige boeken vervalst. Zij hebben teksten toegevoegd, zij hebben passages weggelaten die hun niet goed uitkwamen en zij waren corrupt in hoe zij omgingen met het heilige boek. En dit was onderdeel van de beproeving die op hun schouders werd gelegd. De Qur’aan is het laatste boek en heeft gecorrigeerd wat de gemeenschappen voor ons hebben vervalst. Daarom spreekt Allah over de Qur’aan en zegt:
وَمُهَيْمِنًا عَلَيْهِ
“en erover te waken”[4]
De Qur’aan is als een rechter en een getuige over de voorgaande boeken, omdat het corrigeert wat daar is vervalst en rechtzet wat daar is misgegaan. En omdat de Qur’aan het laatste boek is dat geopenbaard is aan de mensheid voor leiding tot aan de Dag des Oordeels en er geen Openbaring daarna komt die eventuele misstappen kan corrigeren, heeft Allah de bescherming van de Qur’aan op zich genomen. Allah zegt:
إِنَّا نَحْنُ نَزَّلْنَا الذِّكْرَ وَإِنَّا لَهُ لَحَافِظُونَ
“Ik ben het die de Qur’aan heeft neergezonden en Ik ben het die het zal beschermen”[5]
Ook belooft Allah:
لَّا يَأْتِيهِ الْبَاطِلُ مِن بَيْنِ يَدَيْهِ وَلَا مِنْ خَلْفِهِ ۖ تَنزِيلٌ مِّنْ حَكِيمٍ حَمِيدٍ
“De valsheid kan niet van voren en van achteren tot (d.w.z. de Qur’aan) komen. (Het is) een Neerzending van de Alwijze, de Meest Prijzenswaardige”[6]
Dit boek kan niet worden benaderd door valsheid, niet van voren en niet van achteren. Het is een neerzending van de Alwijze en de alom Geprezene. Allah zegt:
إِنَّا نَحْنُ نَزَّلْنَا الذِّكْرَ وَإِنَّا لَهُ لَحَافِظُونَ
“Voorwaar, Wij hebben de vermaning neergezonden en Wij zullen haar zeker beschermen.”[7]
Dubbele bescherming: schriftelijk en mondeling
De bescherming van de Qur’aan heeft plaatsgevonden via twee parallelle systemen: schriftelijke vastlegging en mondelinge overlevering.
Schriftelijke vastlegging
Tijdens het leven van de Profeet ﷺ werden openbaringen direct opgeschreven. Na zijn overlijden verzamelden de metgezellen, onder wie Aboe Bakr, ‘Umar en Zayd ibn Thaabit[8] de verzen in één mushaf. Later liet ‘Uthmaan[9] kopieën maken en verspreiden over de gehele moslimwereld, waardoor uniformiteit werd gewaarborgd.
Mondelinge overlevering
Nog sterker dan de schriftelijke vastlegging is de mondelinge traditie. De Qur’aan werd massaal uit het hoofd geleerd door de metgezellen en vervolgens door iedere generatie daarna. Dit is geen individuele overdracht, maar een massale overdracht. Honderden en vervolgens duizenden mensen in elke generatie hebben de Qur’aan volledig gememoriseerd en doorgegeven. Niet alleen dat, de Qur’aan was ook onderdeel van het dagelijkse leven van de moslims.
Een traditie die vandaag nog leeft
Wat de Qur’aan uniek maakt, is dat deze traditie van mondelinge overlevering vandaag de dag nog steeds bestaat. Je kunt vandaag de dag een willekeurig kind uit China, Afrika en een kind uit Europa bij elkaar brengen. En hoewel zij elkaars taal niet spreken, kunnen zij dezelfde Qur’aan woord voor woord reciteren. Dit is geen historische claim, maar een observeerbare realiteit. En dit bestaat alleen in de islam. Geen enkele andere beschaving of traditie heeft dit. Los van de Qur’aan zijn er ook hele hadieth-boeken zoals: Sahieh al Bukhaarie (7500 ahaadieth), Sahieh Muslim, Sunan Abie Daawoed en Sunan al-Tirmidhie die in hadieth-scholen uit het hoofd worden geleerd, tot vandaag de dag.
Misvatting: “doorfluisterspel”
Sommigen mensen die de traditie van mondelinge overdracht moeilijk kunnen bevatten, vergelijken de overdracht van de Qur’aan met een spel waarbij een boodschap wordt doorgegeven en uiteindelijk vervormt. Deze vergelijking gaat om meerdere redenen volledig de mist in:
- Allereerst gaat het niet om ongetrainde mensen, maar om mensen die gespecialiseerd zijn in memorisatie.
- Vervolgens gaat het niet om één keten, maar om duizenden ketens.
- Tenslotte gaat het niet om een spel, maar om een religieuze traditie met constante controle.
Het verschil is vergelijkbaar met een groep kinderen die een zin doorfluistert tijdens een kringgesprek versus een groep geleerden die hun leven wijdt aan het exact memoriseren van een tekst. Dit zijn twee totaal verschillende realiteiten en dus gaat die vergelijking niet op.
Directe correctie en controle
Tot op de dag van vandaag wordt de Qur’aan continu gecontroleerd. Iedere moslim herkent dit: wanneer een imam tijdens het gebed een kleine fout maakt, wordt hij direct gecorrigeerd door mensen achter hem. Dit laat zien dat de Qur’aan geen individuele kennis is, maar collectieve kennis die voortdurend wordt bewaakt.
De Qur’aan als publieke kennis
Een van de sterkste bewijzen is dat de Qur’aan altijd publieke kennis is geweest. Wanneer iets publieke kennis is, wordt het praktisch onmogelijk om het te veranderen. Vergelijk het met het alfabet. Iedereen kent het alfabet. Als iemand vandaag zou proberen de volgorde of letters te veranderen, zou zelfs een kind dat onmiddellijk corrigeren. Zo is het ook met de Qur’aan. Miljoenen mensen kennen delen of de gehele tekst. Iedere verandering zou direct worden opgemerkt.
Meervoudige ketens (isnaad)
Iedere student van de Qur’aan ontvangt een isnaad: een keten van leraren die teruggaat tot de Profeet ﷺ. Er bestaan duizenden van deze ketens. Zij bevestigen elkaar en maken vervalsing onmogelijk. De Qur’aan rust dus niet op één bron, maar op een netwerk van wederzijdse bevestiging.
Een historisch voorbeeld
Imam al- Qurtubie levert dit verhaal over in zijn tafsier. Er wordt overgeleverd dat een Joodse man probeerde om een aangepaste versie van de Qur’aan te verspreiden. Toen hij deze aanbood op de markt, werd hij telkens afgewezen. Mensen herkenden direct dat de tekst fouten bevatte. Toen hij hetzelfde deed met andere geschriften bij de Joden en de Christenen werden die wel geaccepteerd. Hieruit concludeerde hij dat de Qur’aan daadwerkelijk beschermd is door Allah en vervolgens is hij zelf moslim geworden.
Conclusie
De Qur’aan is nooit veranderd en dit is gebaseerd op meerdere lagen van zekerheid: een goddelijke belofte van bescherming; een vroege schriftelijke vastlegging; een ongeëvenaarde mondelinge traditie; massale overdracht van generatie op generatie en voortdurende publieke controle. Deze combinatie maakt de Qur’aan uniek in de geschiedenis van religieuze teksten.
En Allah weet het beste.
[1] Soerah al-Baqarah, ayah 2
[2] Soerah al-Baqarah, ayah 185
[3] Soerah al-Maa`idah, ayah 44
[4] Soerah al-Maa’idah, ayah 48
[5] Soerah al-Hidjr, ayah 9
[6] Soerah Fussilat, ayah 42
[7] Soerah al-Hidjr, ayah 9
[8] رضي الله عنهم
[9] رضي الله عنه