Veel moslims lopen hier tegenaan: Mag ik het gebed uitstellen als het lastig is om te bidden op mijn werk of op school? Deze vraag raakt aan een kernonderdeel van de islam. In dit artikel wordt uitgelegd wat de basisregel is rondom het gebed, welke ruimte er wél bestaat in uitzonderlijke situaties en waar de grenzen liggen.
Het gebed heeft vaste tijden
Het gebed is de belangrijkste praktische pilaar van de islam. Na de geloofsgetuigenis is er geen aanbidding die centraler staat in het leven van een moslim dan de salaah.
Een van de voorwaarden van het gebed is dat het binnen de vastgestelde tijd wordt verricht. Allah ﷻ zegt:
حَافِظُوا عَلَى الصَّلَوَاتِ وَالصَّلَاةِ الْوُسْطَىٰ وَقُومُوا لِلَّهِ قَانِتِينَ
“Waak over de gebeden en in het bijzonder over het middelste gebed, en sta voor Allah in gehoorzaamheid.” [1]
“Waak over de gebeden” betekent dat men ze bewaakt in hun tijd en uitvoering. Met name het middelste gebed (door veel geleerden uitgelegd als salaat al-‘Asr) wordt benadrukt, omdat dit vaak samenvalt met drukte, werk en verplichtingen.
Ook zegt Allah ﷻ:
إِنَّ الصَّلَاةَ كَانَتْ عَلَى الْمُؤْمِنِينَ كِتَابًا مَّوْقُوتًا
“Voorzeker, het gebed is de gelovigen op vastgestelde tijden voorgeschreven.”[2]
Dit betekent dat een moslim niet zelf bepaalt wanneer hij bidt. De tijden zijn door Allah ﷻ vastgesteld.
Maak het gebed een prioriteit
Het gebed hoort geen sluitpost van de dag te zijn. Het bepaalt juist de indeling van de dag. Wie de deur uitgaat naar werk of school, hoort vooraf na te denken: Waar kan ik bidden? Hoe laat is de gebedstijd? Hoe regel ik mijn planning? Het gebed laat je niet aan toeval over. Dat doe je met zaken die onbelangrijk zijn, niet met de kern van je geloof. De wijsheid hierachter is groot. Allah ﷻ heeft de vijf gebeden verspreid over de dag, zodat het hart niet te lang zonder herinnering aan Hem blijft. Een lange periode zonder dhikr maakt het hart zwakker en harder. De salaah herstelt, zuivert en heroriënteert.
Is er dan geen enkele flexibiliteit?
Allah ﷻ houdt rekening met moeilijke en diverse omstandigheden waar wij mee te maken kunnen krijgen en die het soms heel lastig kunnen maken om het gebed op tijd te verrichten. Allah ﷻ zegt:
يُرِيدُ اللَّهُ بِكُمُ الْيُسْرَ وَلَا يُرِيدُ بِكُمُ الْعُسْرَ
“Allah wil voor jullie het gemakkelijke en wil voor jullie niet het moeilijke.”[3]
De islam kent dus ruimte in moeilijke omstandigheden. Maar die ruimte kent duidelijke grenzen.
Inkorten
Het inkorten van vier raka’aat naar twee is uitsluitend toegestaan voor de reiziger. Niet bij drukte. Niet bij ziekte. Niet bij zwangerschap. Niet bij werk. Alleen bij reizen.
Samenvoegen
Samenvoegen betekent dat twee gebeden direct achter elkaar worden gebeden binnen de tijd van één van beide. Dit is alleen mogelijk tussen al-Dhuhr en al-‘Asr en tussen al-Maghrib en al-‘Ishaa’. Nooit tussen andere gebeden. Samenvoegen betekent niet dat men acht raka’aat achter elkaar bidt als één gebed. Men bidt eerst het ene gebed volledig met tasliem, daarna staat men op en bidt men het tweede gebed.
Wanneer mag iemand samenvoegen?
De basisregel blijft: ieder gebed wordt in zijn eigen tijd verricht. Samenvoegen is een uitzondering. Bijvoorbeeld: Bij reizen (waarbij ook inkorten is toegestaan); Bij ernstige ziekte, waarbij het zwaar is om meerdere keren op te staan en de wudoe te verrichten. Wat betreft werk of studie: de geleerden verschillen van mening. Veel wetscholen staan samenvoegen om die reden niet toe.
Binnen de Hanbali-wetschool is er onder strikte voorwaarden wel ruimte bij uitzonderlijk moeilijke situaties. Denk aan een concreet voorbeeld: een tentamen dat precies samenvalt met de volledige Dhuhr-tijd, terwijl uitstel niet mogelijk is en dit ernstige gevolgen heeft voor studie of inkomen. In zo’n uitzonderlijke situatie kan er ruimte zijn om Dhuhr en ‘Asr samen te voegen. Maar dit is géén algemene vrijbrief. “Het is druk” is geen reden. “Ik heb er geen zin in om het te regelen” is geen reden. “Ik voel me ongemakkelijk” is geen reden. Het moet gaan om een reële, significante moeilijkheid.
Zoek eerst naar oplossingen
Voordat men denkt aan samenvoegen, hoort men: te overleggen met werkgever of docent; pauzes slim in te plannen; een stille ruimte te zoeken; of een andere praktische oplossing te zoeken. In veel gevallen blijkt het gebed mogelijk wanneer men het serieus neemt en duidelijk communiceert.
Conclusie
Het gebed mag in principe niet worden uitgesteld buiten zijn vastgestelde tijd vanwege werk of school. Het verrichten van het gebed op tijd is een fundamentele verplichting. Alleen in uitzonderlijke en daadwerkelijk moeilijke omstandigheden kan er ruimte zijn om bepaalde gebeden samen te voegen, en zelfs dan moet dit met voorzichtigheid en kennis gebeuren. Maak het gebed een prioriteit. Laat je planning draaien om de salaah, niet andersom. En Allah ﷻ weet het beste.
[1] Soerah al-Baqarah, ayah 238
[2] Soerah an-Nisaa’, ayah 103
[3] Soerah al-Baqarah, ayah 185