Veel ouders vragen zich af vanaf welke leeftijd hun kind islamitisch gezien moet meevasten in de maand Ramadan. In dit artikel wordt uitgelegd wanneer het vasten verplicht wordt voor een kind, wat baaligh precies betekent en welke rol ouders hebben in de voorbereiding op deze religieuze verplichting.
Wanneer is vasten verplicht voor een kind?
Islamitisch gezien is het vasten in de maand Ramadan verplicht voor iedere moslim die mukallaf is. Mukallaf betekent dat iemand religieus aansprakelijk is. Dit is het geval wanneer er aan twee voorwaarden is voldaan:
- het kind is baaligh (islamitisch volwassen);
- het kind is ‘aaqil (verstandelijk in orde).
Zolang een kind niet baaligh is, rust er geen verplichting op hem of haar om te vasten. De religieuze voorschriften zijn dan in principe niet bindend. Zodra een kind echter baaligh wordt, gelden het vasten, het gebed en alle andere verplichtingen volledig.
Wat maakt een kind baaligh?
Een kind wordt baaligh zodra één van de vastgestelde tekenen van volwassenheid zich voordoet. Deze tekenen zijn niet cumulatief; één teken is voldoende. Voor jongens en meisjes gelden de volgende tekenen:
- het ervaren van een natte droom (zaadlozing);
- het groeien van ruw schaamhaar (donshaar telt niet);
- het bereiken van de leeftijd van vijftien jaar volgens de islamitische jaartelling (ongeveer veertien en een half jaar volgens de westerse kalender).
- de eerste menstruatie (voor meisjes).
Zodra één van deze tekenen aanwezig is, is het kind islamitisch gezien volwassen en daarmee verplicht om te vasten.
Geen vaste leeftijd, wel voorbereiding
Omdat de vastgestelde tekenen van volwassenheid bij ieder kind op een ander moment kunnen plaatsvinden, bestaat er geen vaste leeftijd waarop vasten verplicht wordt. Sommige kinderen worden al op tien- of elfjarige leeftijd baaligh, terwijl andere kinderen pas later deze fase bereiken. Juist daarom is voorbereiding essentieel. Het is niet verstandig om een kind tot het moment dat hij baaligh wordt nauwelijks met religieuze verplichtingen in aanraking te laten komen en vervolgens van de ene op de andere dag volledige naleving te verwachten.
Het vasten vóór de volwassenheid
De Soennah laat zien dat kinderen vóór het bereiken van de volwassenheid geleidelijk worden meegenomen in het meevasten. De metgezellin ar-Rubayyi‘ bint Mu‘awwidh[1] vertelde:
“Wij vastten en wij lieten onze kinderen vasten. Wij hadden voor hen speelgoed en op het moment dat het kind om eten vroeg, dan gaven wij de kinderen het speelgoed om hen af te leiden totdat het al maghrib werd.”[2]
Dit laat zien dat het vasten vóór de verplichting bedoeld is als oefening en gewenning, passend bij de leeftijd en het kunnen van het kind.
De rol van de ouders
Ouders hebben de verantwoordelijkheid om hun kinderen praktisch en mentaal voor te bereiden op de religieuze volwassenheid. Dat betekent:
- het vasten stap voor stap introduceren;
- het kind uitleggen wat Ramadan inhoudt;
- het gesprek aangaan over puberteit en volwassenwording.
In de praktijk gebeurt het helaas vaak dat kinderen al jaren baaligh zijn, terwijl niemand hen heeft uitgelegd wat dat betekent en welke verplichtingen daaruit voortvloeien. Soms blijven ouders hun kinderen zien als “kleintjes”, terwijl zij islamitisch gezien al volledig verantwoordelijk zijn. Daarnaast is het belangrijk dat kinderen weten wat zij kunnen verwachten wanneer zij de puberteit bereiken. Het is belangrijk kinderen uit te leggen wat iemand volwassen maakt, wat iemand baaligh maakt, hoe hij of zij daarmee dient om te gaan en wat daar de gevolgen van zijn.
Conclusie
Een kind is verplicht om te vasten zodra het baaligh en ‘aaqil is. Omdat dit moment per kind verschilt, is het noodzakelijk dat ouders hun kinderen hier tijdig op voorbereiden. Door het vasten al vóór de verplichting te oefenen en het gesprek over volwassenwording aan te gaan, wordt de overgang naar religieuze verantwoordelijkheid voor een kind natuurlijker en kan hij of zij beter begrijpen wat er precies van hem of haar verwacht wordt. Het vasten is geen plotselinge last die op een kind valt, maar een belangrijke daad van aanbidding waarvoor het kind stap voor stap moet worden klaargestoomd. En Allah ﷻ weet het beste.
[1] رضي الله عنها
[2] al-Bukhaari